Basketbol Federasyonu’nun ‘Bayanlar Ligi’ni ‘Kadınlar Ligi’ olarak değiştirmek istemesi ‘bayan’dan hoşlanmayanları umutlandırdı. Kadın örgütleri “Bayan sizsiniz, biz kadınız!” kampanyasına destek bekliyor

Spor kamuoyunda son günlerde ‘bayan-kadın’ tartışmalarının yaşandığını biliyorsunuz. Geçen hafta Basketbol Federasyonu’nun bundan sonra Bayan Basketbol Takımı yerine Kadın Basketbol Takımı ifadesini kullanacağına dair haberler yayımlandı. Sonra ortalık birbirine girdi. Kadın [...]]]> 30 Mayıs 2010 Pazar,

Bir de bu ‘bayan’ kelimesi var. Cumhuriyet ideolojisinin dilde karşılığını bulmaya çalıştığı dönemlerde yerleştirilmeye çalışılmış ‘bay-bayan’ ikilisinin, bir garip uzantısı. ‘Bay-bayan’, Fransızcadaki ‘madam-mösyö’ ikilisine benzer bir kullanım amaçlanarak, büyük bir olasılıkla serbest çağrışım yoluyla dile iliştirilmiş olsa gerek. Reis ya da ulu kişi anlamına gelen ‘bég’ Orhun Yazıtlarında geçiyor. Oradan ‘bay’a, oradan da nasıl [...]]]> Kadına Kadın Diyememek

Bir de bu ‘bayan’ kelimesi var. Cumhuriyet ideolojisinin dilde karşılığını bulmaya çalıştığı dönemlerde yerleştirilmeye çalışılmış ‘bay-bayan’ ikilisinin, bir garip uzantısı. ‘Bay-bayan’, Fransızcadaki ‘madam-mösyö’ ikilisine benzer bir kullanım amaçlanarak, büyük bir olasılıkla serbest çağrışım yoluyla dile iliştirilmiş olsa gerek. Reis ya da ulu kişi anlamına gelen ‘bég’ Orhun Yazıtlarında geçiyor. Oradan ‘bay’a, oradan da nasıl bir yapım ekiyle dişilleştirildiği anlaşılamasa da ‘bayan’a ulaşılıyor. Ama formül pek işlemiyor; insanlar birbirlerine Bay Falanca ya da Bayan Filanca diye hitap etmiyorlar. Resmi dilde bay-bayan ikilisi yerini ‘sayın’a bırakıyor. Yüzeysel bilgiler bunlar; derinine inmek isteyen etimoloji sözlükleri ile sosyoloji kitapları arasında gidip gelerek bir araştırma yapabilir.

Tam bu noktada, Radikal Gazetesinde Prof.Dr.Zehra İpşiroğlu tarafından hazırlanan“Tabular ve Kadın” yazı dizisine başvuralım: “Son yılların ilginç bir gelişimi de günlük dilde çok sık kullanılan ‘bayan’ kavramı. Bayan aslında tıpkı bay gibi bir unvan, yani bir seslenme biçimi olmasına karşın, kadın yerine kadını tanımlamak için kullanılıyor. Erkeklerden söz edilirken bay denmiyor ama kadınlardan bayan diye söz ediliyor. Bunun da nedeni kadın demeyi cinselliği çağrıştırdığından ayıp olarak görmek. İyi de neden ‘erkek’ sözcüğü hemen cinselliği çağrıştırmıyor da ‘kadın’ sözcüğü cinselliği çağrıştırıyor? Neden kadına kadın demek ayıp oluyor? Kuşkusuz bu düşüncenin de ardında kadını kendi kişiliği olan bir birey olarak değil de erkeğe bağımlı bir cinsel varlık olarak gören bir bakış var. Eğer bu bakışa karşı bir duruşumuz varsa, kavramları da sorgulamamız gerekiyor.”

‘Kadın’ olmak, artık ‘kız’ olmamak, cinsel ilişkiye girmiş olmak anlamına geliyor cinsiyetçi algıda. O algı, tabularını koruyabilmek için, Cumhuriyetin ilk yıllarında, doğru ya da yanlış denenmiş ve tutmamış bir formüle başvuruyor. Her zaman güçlü bir varlık olan erkek(?), kadının birey olarak hareket alanını önce dille sınırlıyor. Cinsiyetçi erkek algısı, sadece kendisi için önemli ve değerli olan bekaret tabusunu, böylesi kepaze bir dikenli telle koruma altına aldığını, konuşulmaz kıldığını sanıyor Bayan kuaförleri, bayan spor takımları, bayan elbiseleri, bayanlar için düzenlenen etkinlikler… Saçmalık uzayıp gidiyor. İşin garibi bu saçmalığın, kendini erkek diline hapseden, ahlakçı-cinsiyetçi genç kadınlar tarafından yeniden dolaşıma sokulması-çoğaltılması.

Sözü uzatmaya gerek yok; ötekileştirme ‘dil’de başlıyor.

Voleybol Magazin

Ağzımızdan burnumuzdan Olimpiyat fışkırdığı bu dönemde, daha önce söz verdiğim üzere, başka bir konudan bahsetmek istiyorum. Benden Olimpiyat yazısı bekleyenler de üzülmesin, çünkü konuyla da ucundan kenarından ilintili.

Benim tüylerimi diken diken eden, her duyduğumda düzeltme ihtiyacı hissettiğim bir kelime var, maalesef spor camiasında da epeyce fazla kullanılıyor. Evet, başlıktan kopya çektiğiniz iyi oldu, “bayan” kelimesinden [...]]]> Bağyan

Voleybol Magazin

Ağzımızdan burnumuzdan Olimpiyat fışkırdığı bu dönemde, daha önce söz verdiğim üzere, başka bir konudan bahsetmek istiyorum. Benden Olimpiyat yazısı bekleyenler de üzülmesin, çünkü konuyla da ucundan kenarından ilintili.

Benim tüylerimi diken diken eden, her duyduğumda düzeltme ihtiyacı hissettiğim bir kelime var, maalesef spor camiasında da epeyce fazla kullanılıyor. Evet, başlıktan kopya çektiğiniz iyi oldu, “bayan” kelimesinden bahsediyorum. Tüm Türkçe dili içerisinde, bundan daha yanlış ve daha kötü niyetli bir kelime bulabilir miydik acaba?

Baştan altını bulabildiğim en kalın kalemle çizerek başlayayım, doğrusu “bayan” değil, “kadın”dır.

Bana itiraz edenler olacağının farkında olarak hemen konuyu irdelemeye başlıyorum.

Öncelikle “bayan” kelimesinin kullanımı dilbilgisi bakımından yanlış. Çünkü “erkekler-bayanlar” diye bir ikileme olmaz, bu elmayla armudu toplamaktır. “Erkek”in karşılığı “kadın”, “bayan”ınki “bay”dır. Yani eğer “Baylar Voleybol Ligi” demiyorsak, “Bayanlar Voleybol Ligi” de diyemeyiz. Dersek, Türkçe katliamına girer. Mazallah kelimeler arkamızdan kovalar. Ayrıca anlamsal olarak da hatadır, “erkek” bir cinsiyet ifade eder, “bayan” ise “kadın”ın aksine etmez. İnsanların cinsiyetlerinden, cinselliklerinden bu kadar korkmanın anlamı yok. Erkek, erkektir; kadın da kadındır, nokta.

İkincisi, Türkçe’ye çevirdiğimiz turnuva isimlerine bakalım. “Women’s Champions League”, Türkçesi “Kadınlar Şampiyonlar Ligi”. Eğer “bayanlar” olması istenseydi “Ladies’ Champions League” denirdi. Ama ne hikmetse çevirirken “bayanlar”! Hakikaten de bayıyor çoğunlukla! Diyelim ki böyle çevirdik, dünyanın en muhafazakar turnuvası Wimbledon hakikaten de “Ladies” diyor (erkeklere de “baylar” anlamında “Gentlemen”). “Women”i “bayanlar” diye çevirdik, o zaman “ladies”e ne diyeceğiz? “Hanımefendicikler”? “Minyon hanımcıklar”? Başka önerisi olan?

Gelelim, neden kadınlar için bu saçma kelimeyi kullandığımıza. İşte zaten durumun can sıkıcı hâl aldığı nokta burası. “Bayan” kelimesine alışkın okuyucular şimdi diyecek ki “kibarlıktan”. Ben de o zaman şunu soracağım. “Kadın” ayıp bir kelime midir? Eğer öyleyse karşılığı olan “erkek” neden ayıp değil? Kadınla erkeğin eşit olduğu bir ülkede yaşadığımız iddiasında değil miyiz? O zaman kadının ismine bile bu tahammülsüzlük niye? Yoksa rahmetli Duygu Asena’nın dediği gibi “kadının adı yok” mu? Adı olması için yumuşatıp “bayan” dememiz mi gerekiyor? Bence asıl kibar olmama hâli, asıl düşüncesizlik budur. Üstelik işin komiği, bunu kadınların kendisi de yapıyor.

Bu konudan muzdarip yönetmen Orkide Ünsür’e biraz kulak verelim: “’Dünya Bayanlar Günü’nü kutladığınızı, giden sevgiliye Tanju Okan’ın “Bayanım” şarkısı eşliğinde ağladığınızı, meyhanede “Aşk gibi, sevda gibi huysuz ve tatlı bayan” eşliğinde efkârlanıp rakılarınızı içtiğinizi düşünün.” Olacak iş mi, değil!

Biz Eurosport’ta “bayan” kelimesini kullanmıyoruz. Pekin’den itibaren bunu bir ilke hâline de getirdik ve kadın derneklerinden kutlamalar aldık. Ben de etkisi ne olur bilmem ama okuyucularımı, izleyicilerimi fırsat buldukça ikna etmeye çabalıyorum. Kadın voleybolcuları izliyoruz, seviyoruz. Hayran olduğumuz insanların cinsiyetinden utanma hakkımız var mı? Neslihan Darnel’i, Yoshie Takeshita’yı, Luba Kılıç’ı seviyoruz; ama kadın olduklarını düşünmemeye çalışıp “bayan” diyoruz. Bu haksızlık değil mi?

Kadının adı var! Söylemekten korkmayın!

Olimpiyatlar sırasında tekrar görüşürüz…

Taraf  Gazetesi                                                                                                           [...]]]> ‘Bayanlar’ ve bayanlar

Taraf  Gazetesi                                                                                                                                                                    

Erkeklerin Dünya Kupası, keçiboynuzu tadında bir finalle veda ederken sezonun en sevdiğim bölümlerinden birine geldik. 20 Yaş Altı Kadınlar Dünya Kupası, Almanya’da başladı. Kadınlar futbolunu çok seviyorum, hatta erkeklerin futbolundan daha da fazla. Neden derseniz kadınlar futbolu, futbolun hâlâ oyun olduğu dünyanın bir parçası. Dünyada yalnızca İsveç’te ve Amerika’da toplam iki profesyonel lig var ve orada kazanılan paralar erkeklerinkiyle kıyaslanmayacak kadar az. Kadın futbolcular, bu oyunu kendilerinden maddi-manevi fedakârlık ederek oynuyorlar. Topa girerken kafalarında “sakatlanırsam milyon dolarlar uçar” fikri olmadan, tutkuyla… Sabah antrenmana, öğleden sonra işe koşturmak erkek futbolcular için hayal bile edilemeyecek bir durum, oysa kadınlar için hayatın bir gerçeği. Ve tabii bir de en kırıcısı, hiçbir zaman ciddiye alınmamak var.

Kadın futbolcular için sürekli profesyonel erkek futbolcularla kıyaslanmak artık vaka i âdiyeden oldu. Bu karşılaştırma, aslında dünyanın en adaletsiz, en sinik karşılaştırması. Öncelikle kadınlarla erkekler futbolda hiçbir şekilde eşit olanaklara sahip değiller. Erkek futbolcular, kadınların maruz kaldığı zorluklarla uğraşmak zorunda olsaydı acaba ortalıkta kaç erkek futbolcu kalırdı? Mesela erkekler futbolu Batı’da 20. yüzyılın ilk yarısında kadınlarda olduğu gibi elli yıl yasaklı kalsaydı? Hâlâ tam profesyonellik olmasaydı ve düzenli antrenman yapılamasaydı?

Dahası, bu karşılaştırma çok saçma. Çünkü diğer spor dallarında kimse kadınlardan erkekler gibi olmalarını beklemiyor. Kadınların erkekler kadar sert şut atamamasını ya da onlar kadar hızlı koşamamalarını eleştirenler; teniste ya da voleybolda kadınların erkekler kadar hızlı servis atamamasını, atletizmde erkekler kadar hızlı koşamamalarını eleştirmiyor. Ama konu futbol olunca, kadınlara sürekli erkeklerle olan fizik farkları anımsatılıyor ve bu bir ayrımcılık argümanı olarak kullanılıyor. Çünkü futbol erkeklerin kendilerine ayırmakta kararlı oldukları bir alan, maçolar ülkesinin baş şehri. Bir kadın futbolcunun dediği gibi, “Erkeklerin kadınların futboldaki varlığını kabul etmeleri için, daha dar ve vücudu saran şeyler giyilmesi mi gerekiyor?”

Diğer taraftan kadınlar futbolundan öğrenebileceğimiz çok şey var. Kadınların oynadığı futbol, erkeklerinkine kıyasla çok daha kolektif ve egolardan çok daha muaf. Eric Cantona’nın “Arkadaşlarımıza güvenmezsek kayboluruz” sözünü hatırlayalım, bu belki de en çok kadınlar futbolu için geçerli. Kadınların oyununda esas olan mücadele, fedakârlık ve dayanışma. Endüstriyel futbolun son yirmi yılda budadığı, bizim de çok özlediğimiz değerler değil mi bunlar? İşte o yüzden seviyorum kadınlar futbolunu. Çünkü kadınlar futbolu, kapitalist dünyanın “Güçlü olan kazanır” amentüsüne karşı açılmış bir bayrak, başka bir futbol dünyasının hâlâ mümkün olduğuna dair bir umut ve erkek egemen yapıya karşı ciddi bir mevzi. Diğer spor dallarının birçoğunda da bu üç aşağı beş yukarı böyle. Kadınlar her alanda olduğu gibi sporda da mücadele etmek zorundalar.

Bizimki gibi erkek egemen zihniyetin bayrak sallayanlarının spor dünyasının tepesini, yani çeşmenin başını tuttuğu ülkelerde bu konularla ilgili başka tuhaf problemler de başgösterebiliyor. Mesela bizdeki “bayanlar” teranesi bu konuda literatüre geçecek cinsten. Dünyanın her yerinde “kadınlar” olan kategori bizde “bayanlar.” Neden? Çünkü vaktinde bizde birkaç aklı evvel, yarı aktif durumdaki iki buçuk gri hücresiyle “kadın”ın kaba bir kelime olduğuna hükmetmiş. Kadınların hiçbir yerde varlığına tahammül edemeyenler, “kadın” ismine de kafayı takmaktan geri durmamışlar. Bugün de onların takipçileri, birkaç yüzyıl öncesinden kulak tırmalamaya devam ediyorlar. Bu yazıyı yazarken, bir gazeteci arkadaşım Türkiye Voleybol Federasyonu’nun Kadınlar Ligi’ne “bayanlar ligi” denmesi için basın kuruluşlarına faks çektiğini aktardı. Memlekette kadınlar sporunu, altyapısını şirketlerin insafına bırakıp, mesele isme gelince efelenmek de bizim “spor adamları”na yakışırdı zaten.

Haftaya bu ‘içimizi bayan adamlar’ın kadınlar sporuna katkılarını konuşmaya devam ederiz. Özellikle Türkiye’de kadınlar futbolundaki tuhaflıklar, bahsedilmeyi ayrıca hak ediyor.

KARISINA ‘karım’ kocasına ‘kocam’ diyemeyenlerin ülkesi Türkiye…

‘Eşim…’

‘Beyim…’

* * *

Bazıları için bu bir nezaket göstergesi.

‘Bey…’

‘Hanım…’

* * *

Ama gelin itiraf edelim…

Sahte bir nezaket gösterisi, kötü bir alışkanlık aslında.

Çünkü mesele cinsel kimliklerimizle barışık olamama.

Bu yüzden Basketbol Federasyonu’nun aldığı ‘Kadınlar Ligi’ kararını canı gönülden alkışlıyor, Voleybol Federasyonu’na ‘Bayanlar Ligi’ ayıbını devam ettirmek istediği için kocaman bir ‘yuh’ [...]]]> Kadına kadın diyemeyen zihniyet

KARISINA ‘karım’ kocasına ‘kocam’ diyemeyenlerin ülkesi Türkiye…

‘Eşim…’

‘Beyim…’

* * *

Bazıları için bu bir nezaket göstergesi.

‘Bey…’

‘Hanım…’

* * *

Ama gelin itiraf edelim…

Sahte bir nezaket gösterisi, kötü bir alışkanlık aslında.

Çünkü mesele cinsel kimliklerimizle barışık olamama.

Bu yüzden Basketbol Federasyonu’nun aldığı ‘Kadınlar Ligi’ kararını canı gönülden alkışlıyor, Voleybol Federasyonu’na ‘Bayanlar Ligi’ ayıbını devam ettirmek istediği için kocaman bir ‘yuh’ çekiyorum.

* * *

Erkek egemen dilin yaygın olduğu spor dünyasında bir süredir ‘Bayanlar Ligi mi?’ yoksa ‘Kadınlar Ligi mi?’ tartışması yapılıyor.

Çok teferruat gibi görünebilir ama değil.

Çünkü bu, basit bir dil bilgisi tartışması değil.

Öyle olsa dil bilgisi uzmanları ‘Bayanlar Ligi’ tamlamasının yanlış bir kullanım olduğunu yıllardır söylüyorlar.

Dinleyen kim?

Dinlemezler; çünkü bu, kadına ve erkeğe bakışımızı belirleyen bir zihniyet tartışması.

* * *

Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Şükrü Haluk Akalın, ligler için ‘Baylar Ligi’, milli takımlar için ‘Bay Milli Takımı’ denilmediğini, dil bilgisi açısından doğru kullanımın tıpkı erkeklerde olduğu gibi ‘Kadınlar Ligi’ olduğunu söylüyor.

Nitekim Basketbol Federasyonu kısa bir süre önce bu uyarıları dikkate alıp ‘Bayanlar Ligi’ yerine ‘Kadınlar Ligi’ ifadesini kullanacağını açıkladı.

Buna karşılık Voleybol Federasyonu resmen statüko zaptiyeliğine soyundu:

“Liglerin tescilli isimlerinde ‘bayan’ ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla ‘Bayanlar Ligi’ olarak anılmaya devam edeceğiz…”

* * *

Dil; yaşayan bir varlık, elbette alışkanlıklar önemli.

Ama ortada hem dil hem de zihniyet açısından sorunlu bir tanımlama varsa -ki uzmanlar olduğunu söylüyor- Voleybol Federasyonu yanlışta neden ısrar ediyor?

Prof. Akalın, “İki yıl medya ve federasyonlar ‘kadın’ sözünü kullansın, göreceksiniz ‘bayan’ sözünün kullanımı tuhaf gelecek” diyor.

Fakat Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü tavır almaktan korkuyor.

* * *

Bu durumda görev biz medya mensuplarına düşüyor.

Gelin; medyada özellikle de spor sayfalarımızda ‘Bayanlar Ligi, ‘Bayan Voleybol Takımı’ gibi kötü alışkanlıklara, kadına ‘kadın’ demekten korkan zihniyete bayrak açalım.

Ayrıca buradan özellikle Kadın Voleybol Ligi’ne destek veren Aroma, Acıbadem, Güneş Sigorta gibi sponsor firmalara sesleniyorum…

Erkek Voleybol Takımı’na ‘erkek’ diye hitap eden ama söz konusu Kadın Voleybol Takımı olunca ‘kadın’ yerine ‘bayan’ diyen zihniyete siz de bayrak açın.

Ta ki bu cinsiyetçi anlayıştan vazgeçilene kadar.

Avrupa edebiyatının en dokunaklı kalemi Ingeborg Bachmann’ı hatırlayın:

“Faşizm, atılan ilk bombalarla başlamaz, her gazetede üzerine bir şeyler yazılabilecek olan terörle de başlamaz. Faşizm, insanlar arasındaki ilişkilerde başlar, iki insan arasındaki ilişkide başlar…”

Dahası…

“Dilde başlar…”

Spor / 13/08/2010

Dil uzmanlarının tercihi kadın Potada kadın , filede ise bayan sözcüğünün kullanıldığı tartı

Spor alanında ‘Bayan mı,  mı sözcüğü kullanılmalı?’ tartışması sürüyor. Basketbol Federasyonu’nun artık ‘Kadınlar Ligi’ ifadesini kullanma kararına karşın Voleybol Federasyonu ‘Bayanlar Ligi’ne devam edeceğini açıklamıştı. Türk Dil Kurumu Başkanı Şükrü Haluk Akalın ise ‘Doğrusu Kadınlar Ligi’dir’ dedi

İSTANBUL – Çeşitli spor disiplinlerinde yeni [...]]]> Radikal

Spor / 13/08/2010

Dil uzmanlarının tercihi kadın Potada kadın , filede ise bayan sözcüğünün kullanıldığı tartı

Spor alanında ‘Bayan mı,  mı sözcüğü kullanılmalı?’ tartışması sürüyor. Basketbol Federasyonu’nun artık ‘Kadınlar Ligi’ ifadesini kullanma kararına karşın Voleybol Federasyonu ‘Bayanlar Ligi’ne devam edeceğini açıklamıştı. Türk Dil Kurumu Başkanı Şükrü Haluk Akalın ise ‘Doğrusu Kadınlar Ligi’dir’ dedi

İSTANBUL – Çeşitli spor disiplinlerinde yeni sezon öncesi ‘nurtopu’ gibi bir tartışmamız doğru.  Basketbol Federasyonu’nun mayıs ayında aldığı kararla bundan böyle ‘Bayanlar Ligi’ yerine ‘Kadınlar Ligi’ ifadesini kullanacağını açıklamasının ardından, geçtiğimiz günlerde Voleybol Federasyonu’ndan gelen, “Liglerin tescilli isimlerinde ’bayan’ ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla ‘Bayanlar Ligi’ olarak anılmaya devam edilmelidir” şeklindeki açıklama, bu konudaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. Konuyla ilgili olarak görüşlerine başvurulan uzmanlar ağırlıklı olarak ‘kadın’ ifadesinin  doğru olduğu görüşünde birleşirken, Gençlik ve Spor Genel Müdürü Yunus Akgül, Federasyonların kararlarına saygılı olduğunu ifade etti.

‘Medya ‘kadın’ ifadesinde ısrar etse’
Türk Dil Kurumu Başkanı (TDK) Prof. Dr. Şükrü Haluk Akalın, ligler için ‘Baylar ligi’ milli takımlar için ‘Bay milli takımı’ denilmediğini vurgulayarak, “Doğrusu elbette ‘Kadınlar ligi’dir. İki yıl televizyonlar, federasyonlar ‘kadın’ sözünü kullansın, bir süre ‘bayan’ sözünün kullanımı tuhaf gelecektir” diye konuştu.
‘Bay’ ve ‘bayan’ kelimelerinin, hitaplarda, genellikle soyadlarının önünde kullanılmak üzere, saygı sözü olarak türetildiğini, fakat bu görevde kullanılmalarının fazla yaygınlaşmadını dile getiren Akalın, şöyle devam etti: “Bayan’ sözü, zamanla ‘kadın’ karşılığında kullanıldı. Başlıca kullanıldığı yer de spor alanları oldu ve yanlış o zaman başladı. ‘Bayanlar 100 metre koşusu’, ‘Bayan basketbol takımı’ gibi… Türkçe kökenli ‘kadın’ sözünün ilk anlamı ’erişkin, dişi insan’dır. Bu anlamda asla kabalık, küçümseme yoktur. ‘Kadın’ sözünün zamanla ‘analık veya  yönetimi bakımından gereken erdemleri olan’, ‘hizmetçi, temizlikçi’ gibi anlamları da yaygınlık kazanınca ‘Bayanlar ligi’, ‘Bayanlar disk atma yarışması’, ‘Bayan basketbol takımı’ gibi kullanımlar da yaygınlaştı.”

Dil Derneği de ‘kadın’ diyor
Dilde her zaman doğruların değil, kullanım sıklığının da belirleyici olduğunu açıklayan Akalın, sözlerini şöyle tamamladı: “Bu yüzden kimilerine ‘Kadınlar ligi’, ‘Kadın basketbol takımı’ demek tuhaf geliyordur. Kısacası bu da bir alışkanlık meselesidir. İki yıl televizyonlar, radyolar, federasyonlar ‘kadın’ sözünü kullansın; gazeteler, dergiler ‘kadın’ diye yazsın; bir süre sonra ‘bayan’ sözünün kullanımı tuhaf gelecektir. Bu da dilin en önemli özelliğidir.”
Dil Derneği Başkanı Sevgi  de ‘kadın’ ifadesinin kullanılmasından yana. Türkiye’de bir kesimin, ‘kadın’ sporcular denmesinden tedirgin olduğunu belirten Özel, “Bayan, hanım gibi nezaket ifadesi olarak kullanılır. ‘Erkekler ligi’ deniyorsa, ‘kadınlar ligi’ neden denmesin? ‘Baylar ligi’ ifadesi kullanılmıyorsa, ‘bayanlar ligi’ de kullanılmasın. ‘Bayan’ ifadesini ben biraz tutucu buluyorum” dedi.

‘Önemli olan yüklenen anlam’
Gazi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Leyla Karahan da dilbilimde yaygınlığın esas olduğunu, dile mal olan kelimelerde yanlışlığın tartışılmayacağını ifade etti. ‘Bayan’ ve ‘kadın’ kelimelerinin yaygınlık oranının yakın olduğunu belirten Karahan, “Kadınlar ligi tuhaf gelmiyor, pekâlâ olabilir. Bir zaman sonra bu alanda o da yaygınlaşacaktır. Bazı tabirler yaygınlaştıkça, kaba gibi gelen anlayış ortadan kalkar. Bir kelimeye hangi anlamı yüklerseniz, o anlamda sürer gider” yorumunu yaptı.

Akgül: İkisi de kabulüm
Gençlik ve Spor Genel Müdürü Yunus Akgül ise bu konuyu hiç düşünmediğini ifade etti. İki ifadeyi de kabul ettiğini söyleyen Akgül, “Dilbilimci değilim, benim için ikisi de aynı. Federasyonlarımız ne derse kabulümdür” ifadelerini kullandı. (Spor Servisi, aa)

Milliyet

 Geçtiğimiz Pazartesi “8 Mart Dünya Kadınlar Günü”nün 100. yıldönümüydü. Günün anlam ve önemi üzerine TV8’deki Bizim Stadyum Çok Özel’de Faik Çetiner kadınları konuk etmiş. Futbol camiasında kadın olmanın zorlukları ve kadınların futbola bakışı üzerine keyifli bir sohbetti. “Kadınlar gününde bayanları konuk ediyoruz” dedi Çetiner defalarca… Kadınlar gününde bayanlar… “Bayan”ın kullanımı dilimizde tamamen normalleşti, kadın demek fena bir [...]]]> Kadın’ın adı var!

Milliyet

BAYANLAŞTIRILAN KADIN

Sevgili Okurlar bugün bu yazımda spor dışına çıkıp bir kelimeyi irdeleyeceğim. Bu kelime, ne yazık ki  ister eğitimlisi ister eğitimsizinde olsun, toplumda “habis bir ur” şeklinde yayılan “BAYAN” kelimesi. Toplumumuzda özellikle son 20 yılda yaşanan yozlaşmayla birlikte yerleşen maganda ve (Engin Ardıç’ın tabiri ile) “lumpenproleterya” kültürü Türkçe’yi de gitgide yozlaştırmaya başladı. Bunun yanında [...]]]> Birgün Gazetesi 2006

BAYANLAŞTIRILAN KADIN

Sevgili Okurlar bugün bu yazımda spor dışına çıkıp bir kelimeyi irdeleyeceğim. Bu kelime, ne yazık ki  ister eğitimlisi ister eğitimsizinde olsun, toplumda “habis bir ur” şeklinde yayılan “BAYAN” kelimesi. Toplumumuzda özellikle son 20 yılda yaşanan yozlaşmayla birlikte yerleşen maganda ve (Engin Ardıç’ın tabiri ile) “lumpenproleterya” kültürü Türkçe’yi de gitgide yozlaştırmaya başladı. Bunun yanında hakim olan erkek egemen düzen kadınların cinsel kimliklerini kelimelerle saklama yoluna gitti. İşte bayan kelimesi de bu lumpen kesim tarafından kadına kadın denmemesi ve kadının cinsel kimliğini örtmek için özellikle topluma empoze edilmiş bir kelime olarak karşımıza çıkmaktadır. Siverek’te açılan “Bayanlar Parkı” buna çok güzel bir örnektir.Tabi medyanın da büyük bölümü bu lumpen kesimin sırtından para kazandığı için bu kelimenin dilimize yerleşmesi çok daha kolay olmuştur. İşte “haftanın en şık bayanı” diye bir TV’de yapılan seçim buna güzel bir örnektir. İşin en acı yanı bir çok insan da bunun çok nazik bir kelime olduğu varsayımına kanarak bu tuzağa düşmüş ve bayan kelimesi dillere pelesenk olmuştur. Nazik olunmak isteniyorsa “hanım” ve “bey” demek çok daha nazik kelimeler değil midir? Ülkemizde Erkek egemen düzenin erkeği kadın kelimesini “cinsel kimlik” olarak değil “kızlığı bozulmuş” kişi olarak algıladığından kadına kadın demek onlar için zül olmuştur her zaman. Oysa kendilerinin cinsel kimlik saklama gibi bir dertleri olmadığı gibi erkek olarak bu kimliklerini ön plana çıkarmak da hepsinin hoşuna gitmektedir. Toplumun büyük kesiminde hayatın içindeki her yerde erkek, erkek olarak kalırken kadın “bayanlıktan” kurtulamamaktadır. Yani erkeklere nedense “bay” değil hep “erkek” denmektedir.

Örneğin, erkeksi tavır sergileyen ve argo konuşabilen kadına “vay be erkek gibi” denirken hareketlerinden hoşlanılmayan erkeklere “karı gibi kıvırtma” denebilmektedir. Bu da kadına bakış açısını çok güzel gösteren bir örnektir.

Sporda da erkekler ve bayanlar ligleri vardır, erkekler ve kadınlar ligleri değil. Neden peki bu liglerin adları Erkekler ve Bayanlar ligleri de Erkek ve Kadın yada Bay ve Bayan ligleri değil?

Bayanın karşılığı nedir? Bay. Bunun yanında kadın-adam, kız-erkek, hanımefendi-beyefendi, kadın-erkektir karşılıklar değil mi. Bay ve Bayan kelimeleri ise aslında Türkçe’de adların önüne gelen sıfatlardır, başka bir şey değil. Yani bunların kullanımı da dil bilgisi açısından da yanlıştır. NTV, CNBC-e gibi entelektüel (entel değil) insanların seyrettiği kanallarda bile bayan kelimesi yerleşik bir hal almıştır ne yazık ki. Örneğin film çevirilerinde bir kadına İngilizce “yes mem” şeklinde hitap “buyurun hanımefendi” anlamına geldiği halde çeviriyi yapan arkadaşlar bunu “buyurun bayan” şeklinde tercüme etmektedirler. Ne kadar seviyesiz ve bayağı bir tarz bir kadına bayan diye hitap etmeyi düşünebilmek hanımefendi demek dururken. Tam bir pazarcı ağzı. Bir erkeğe ise “yes sör” yani “buyurun efendim” hitabında ise “buyurun bayım” kelimesi kullanılmaktadır ki bayım kelimesi de tamamen hatalı kullanılan bir kelimedir. Eğer bir erkeğe bayım derseniz onun mantıki karşılığı “buyurun bayanım” olmalıdır yada bir kadına “buyurun bayan” diye hitap ederseniz o zaman onunda mantıki karşılığı “buyurun bayım değil “ buyurun bay” olmalıdır. Örnekten de anlaşılacağı gibi yanlışlık, kelimeleri değiştirme gerekliliği ile sabittir. Bu kelimeyi daha önce yasaklayan TRT’de AKP iktidara geldikten sonra sıkça kullanır oldu. Örneğin kadınlar arası bir yarışma yayınlanıyor ekranda istatistiklerde “women” yani “kadınlar” yazıyor ancak TRT spikerleri sürekli bayan demekte ısrarcılar. Bu ne yazık ki çok sevdiğim NTV Spor Servisi’nde de böyle. Oysa NTV Spor Müdürü Fuat Akdağ bayan kelimesine her zaman karşı çıkmış Hıncal Uluç ve Haşmet Babaoğlu ile yıllardır program yapıyor. Mehmet Y. Yılmaz Milliyet Genel Yayın Müdürü olduğu dönemde “bayan” kelimesi ile ilgili benim görüşlerime paralel bir yazı yazmıştı. Çarşamba günü de Hürriyet’te bundan bahsetti. Ancak özellikle Milliyet Gazetesi Spor Servisi’nde o dönem bayan kelimesi yine kullanılmaya devam etmişti. Basında bu fikri paylaşan ve özellikle kadın kelimesini kullanan yazarlar da var aslında. Ama bunlar ne yazık ki azınlıktalar. Başka unutamadığım  bir örnekte şu. Hükümet’in kadın (bağyan) bakanlarından Güldal Akşit bir ATV Ana Haber bülteninde Ali Kırca sürekli kadın kelimesini kullanırken karşısında ısrarla bayan, bayanlarımız şeklinde konuşmuş ve bir kez bile kadın dememişti. Bu o zaman benim hemen dikkatimi çekmişti tabii ki. Bir kadın bakanın kadın demekten çekinmesi acaba nasıl bir mantıktır?

Ben uzun yıllardan bu yana bayan lafı kullanılan her ortam ve platformda bu görüşlerimi mümkün olduğunca dile getirmeye çalıştım. Hatta bu tuzağa düşüp sürekli bayan kelimesini kullanan bir çok kişide olaya bu örneklediğim açılardan bakınca bana hak verdiler.

Yazarlığını yaptığım Birgün Gazetesi politika olarak Bayan kelimesini gazetede kullanmamaktadır.Bu kelimeyi kullanmayan insanlar kadın hakları açısından Türk kadınına büyük bir destek vermektedirler. Bu nedenle Birgün’ün bu tutumu takdire değer bulmaktayım.

 Bir kez daha yineliyorum. Bu kelime kadına kadın dememek için empoze edilmiş bir kelimedir ve kadınlarımızın cinsel kimliklerinin bastırılması politikasının bir parçasıdır. Kadınlarımız  bilinçli şekilde bayanlaştırılmaktadır.

Özellikle de kadınlar buna alet olmayıp kimliklerine sahip çıkmalıdırlar…

Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneği (KA-DER) Genel Başkanı F. Çiğdem Aydın, Türkiye Basketbol Federasyonu’nun (TBF) ”Bayanlar Ligi”nin adını ”Kadınlar Ligi” olarak değiştirmesini memnuniyetle karşıladıklarını söyledi.

Aydın, yaptığı yazılı açıklamada, aldıkları bu çağdaş karar nedeniyle TBF’yi tebrik ve takdir ettiklerini dile getirerek, ”(Bayan) değil (Kadınız” Türkiye Basketbol Federasyonu’nu destekliyoruz” dedi.

Tüm spor dallarındaki federasyonları da [...]]]> ‘Bayan değil kadın desteği

Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneği (KA-DER) Genel Başkanı F. Çiğdem Aydın, Türkiye Basketbol Federasyonu’nun (TBF) ”Bayanlar Ligi”nin adını ”Kadınlar Ligi” olarak değiştirmesini memnuniyetle karşıladıklarını söyledi.

Aydın, yaptığı yazılı açıklamada, aldıkları bu çağdaş karar nedeniyle TBF’yi tebrik ve takdir ettiklerini dile getirerek, ”(Bayan) değil (Kadınız” Türkiye Basketbol Federasyonu’nu destekliyoruz” dedi.

Tüm spor dallarındaki federasyonları da kadınlara ”bayan” değil ”kadın” demeye davet ededen F. Çiğdem Aydın, şunları kaydetti:

”Kadınlara sözde nezaket icabı ‘bayan’ denmesi, hem kadın cinsine hakarettir, hem de Türk dili kurallarına aykırıdır. Bayan, bir cinsiyeti ifade etmez, bir hitap kelimesidir. Spor takımlarında ısrarla bayan kelimesini kullanmak isteyen federasyonlardan erkek oyunculardan oluşan takımların adını da (baylar … takımı) olarak değiştirmelerini bekliyoruz.

Bayan kelimesine karşıyız, çünkü kadına ‘bayan’ demek, erkek egemen toplumun kadınları toplumsal statülerine, yaş ve medeni durumlarına göre kategorilere ayırarak kadın bedeni üzerinde tahakküm kurma arzusundan ileri gelmektedir.

Basketbol Federasyonu’nun kararına karşı çıkanlar, ‘kadın’ kelimesinin kızları rencide ettiğini iddia ediyor. Asıl bu iddialarda bulunanlar kadınları rencide ediyor, kadınlığı ‘ayıp’ bir şeymiş gibi dışlıyor ve kadın-kız arasında ayrım yaparak, sporcunun cinsiyetine değil kimseyi ilgilendirmemesi gereken cinsel hayatına vurgu yapıyor. Kadınlara ‘bayan’ demek ayrımcılıktır, kadının insan haklarına aykırıdır. Tüm kurum ve kuruluşları kadınlara ‘bayan’ demekten vazgeçmeye çağırıyoruz.”

Yazarımız Nilay Yılmaz’ın haftalık köşesinde yer alan “TBF artık Kadınlar diyecekmiş” başlıklı yazısı kadın-bayan tartışmasını tekrar gündeme taşırken, Basketbol Federasyonu’nun aldığı karar farklı görüşlere ve değişik yorumlara yol açtı. TBF geçen hafta konuyla ilgili aldığı kararı [...]]]> Kadın’ın adı var!

Yazarımız Nilay Yılmaz’ın son haftalarda köşesine taşıyarak gündeme getirdiği bayan-kadın tartışması Türkiye Basketbol Federasyonu’nun Kadınlar Ligi açıklamasıyla farklı boyut kazandı

Yazarımız Nilay Yılmaz’ın haftalık köşesinde yer alan “TBF artık Kadınlar diyecekmiş” başlıklı yazısı kadın-bayan tartışmasını tekrar gündeme taşırken, Basketbol Federasyonu’nun aldığı karar farklı görüşlere ve değişik yorumlara yol açtı.
TBF geçen hafta konuyla ilgili aldığı kararı yönetim kurulu üyesi Jülide Sonat aracılığıyla duyurmuş, yeni sezonda Bayanlar Ligi’nin adını Kadınlar Ligi olarak değiştirileceğini açıklamıştı. Bazı köşe yazarları ve Federasyon Başkanlarının tartışmayla ilgili görüşleri şöyle:

FEDERASYON BAŞKANLARI
‘Kadın kulağa hoş gelmiyor’
Bana göre bayanlar denmeli. Kadınlar ligi veya müsabakası demek kulağa hoş gelmiyor. Bugüne kadar nasıl uygulama yapıldıysa öyle devam ederiz.
Eyüp GÖZGEÇ (Boks Fed. Bşk.)

‘Bayan daha kibar’
İki kelime de Türk Dil Kurumu sözlüğünde var. Ancak genellikle bayan kullanılıyor. Bu tip olaylarda toplumun nasıl kabul ettiğine de de bakmalı. Toplumun kabul ettiği, benimsediği bir şey kullanılabilir. Ama bayan kelimesi daha kibar bir ifade taşıyor. 
Hasan AKKUŞ (Halter Fed. Bşk.)

‘Kullanabiliriz’
Bu tartışmanın gerekçesini iyi bilmek lazım. Böyle bir gereksinim varsa değerlendirilir. Diğer sporlarda olduğu gibi atletizmde de hep bayanlar diye konuştuk, adlandırdık. Ama kullanmayız da demiyorum.
Mehmet TERZİ (Atletizm Fed. Bşk.)

‘Kadın sporcu mu olur?’
Kadın sporcu olur mu? Bayan sporcu olarak devam edeceğiz. Dünyada ne ise bizde de öyle olacak. Kafamıza göre değişiklik yapamayız.
Emin MÜFTÜOĞLU (Bisiklet Fed. Bşk.)

‘Kadın sevimli değil’
Bayan olarak devam edeceğiz. Televizyonda bazen duyuyorum. Kadın lafı sevimli gelmiyor. Okçuluk Federasyonu bayan kelimesini kullanmaya devam edecek.
Abdullah TOPALOĞLU (Okçuluk Fed.Bşk.)

‘Bayana devam’
Gündemimizde böyle bir değişiklik yok. Bizim zaten ligimiz bulunmuyor. Bayan ve erkek branşımız var. Bayan olarak devam edeceğiz.
Özer AYIK (Kayak Fed. Bşk.)

‘Anlamları çok farklı’
Böyle bir değişikliği düşünmüyorum. Bayanlar olarak devam edeceğiz. Ben Türkçe öğretmeni değilim ama “kadın” ile “bayan” kelimeleri arasında fark vardır. “Bayan” kelimesinin içine kadın da girer, kız da. Oysa “Kadın” kelimesinin anlamı ise çok farklıdır.
Atilla ÖRSEL (Cimnastik Fed. Bşk.)

‘Değişiklik yok’
Böyle bir isim değişikliği olamaz. Dünyada ve Avrupa’da Womens League denir. Bu da bayanlar ligidir. Men League’i de Adamlar ligi olarak mı kullanmalıyız? Kadınlar liginin altına genç kızları nasıl eklersiniz. Bayanlar deyince hepsini kapsarsınız. Biz herhangi bir değişiklik yapmayacağız.
Oktay ÇİMEN (Masa Tenisi Fed. Bşk.)

‘Zorlamaya gelmez’
Mevzuatta isimlerde değişiklik yapılmadan, tanımlanmış, isimleşmiş faaliyetlerde, lig isimlerinde bu kelimeleri kullanmanın doğru olmadığını düşünüyorum. Biz bayan takımlarımızı “bayanlar, erkek takımlarımızı da “erkekler” adıyla tanımlamaya devam edeceğiz. Kadın sözü aynı anda kız çocuğu ve genç kızı kapsamaz. Dil kendi gelişimini kendi tamamlar. Zorlamaya gelmez, zorlarsan tutmaz.”
 E.Ünal KARABIYIK (Voleybol Fed. Bşk.)

‘Kadına bayan diyen tomruktur’
“Bayan” kelimesi, kürdanların kadına hitap biçimidir… Kereste, direkt karı der… Az yontulup kürdan haline gelmiş olanlar, bayan der… Kadınlar “bize bayan demeyin, kadın deyin” dediği halde, kadına hâlâ bayan diyenler ise, tomruktur… Bunların anladığı dilden anlatılmadığı için tam kavrayamıyorlar. YILMAZ ÖZDİL

‘Bana dert değil’
Nilay arkadaşımıza kolay gelsin. Şu koskoca sorun yumağı Türk Sporu’nda, kendine bunu dert etmiş ve düzeltme yolunda. Bana gelince, fark etmez… Hakaret içeren, küçük düşüren bir tanımlama değil ki “bayan”… İstiyorlarsa “kadın” yapsınlar. Küçükleri de “yıldız kadınlar”, “minik kadınlar” falan. Bana dert değil. ERCAN GÜVEN

‘Toplumsal saygının gereği’
Bay, bayan Cumhuriyetin ilk yıllarında zarf üzerinde ya da resmi hitap tarzı olarak konulmuş bence uydurma sözcükler. Cinsel tanımlamalar yapılırken artık kadına KADIN diye hitap etmek bence toplumsal saygının gereği. Bu anlamda Basketbol Federasyonu öncü sayılabilir. ATTİLA GÖKÇE